ေမး ။ ဆရာ လူရယ္ ခင္ဗ်ား။ အခု အေမရိကန္ ႏိုင္ငံမွာ သြားေရာက္အေျခခ်ေနထိုင္တာ ဘယ္ေလာက္ၾကာၿပီလဲ။ ဘယ္ျပည္နယ္၊ ဘယ္ၿမိဳ႕မွာ ေနထိုင္ပါသလဲ။

ေျဖ ။ ဟုတ္ကဲ့ ခင္ဗ်ား၊ အခု က်ေနာ္နဲ႕ က်ေနာ့္ မိသားစု အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွာ အေျခခ်ေနထိုင္တာ ၂ ႏွစ္ေက်ာ္ ၃ ႏွစ္ နီးပါးရိွပါၿပီ။ တက္ကစက္စ္ (Texas) ျပည္နယ္၊ အမာရီးလို (Amarillo) ၿမိဳ႕မွာ ေနထိုင္ပါတယ္။

ေမး ။ ဆရာလူရယ္တို႕ မိသားစု ေနထိုင္ခဲ့တဲ့ ၿမိဳ႕မွာ ရာသီဥတု အေျခအေန ဘယ္လိုရိွလဲ။ အေၾကာင္းစုံ ရွင္းျပေပးပါလား။

ေျဖ ။ တက္ကစက္စ္ျပည္နယ္ကို လူအခ်ဳိ႕က ေျပာတယ္။ ပူျပင္းၿပီး သဲကႏၱာရ ျပည္နယ္လို႕ ေျပာၾကပါတယ္။ တ၀က္ေတာ့ မွန္တယ္လို႕ ေျပာရမွာပါ။ ေအာက္တိုဘာလက စၿပီး ရာသီဥတု ေအးတဲ့အတြက္ အပင္ေတြအားလုံး အရိုး၊ အကိုင္းေတြဘဲ က်န္ခဲ့တယ္။ ရြက္ေတြ ေၾကြကုန္ပါတယ္။ ဇန္န၀ါရီလေတာ့ ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ အေအးဆုံးလ ျဖစ္ပါတယ္။ အေနာက္ေျမာက္အရပ္မွ တိုက္ခတ္လာတဲ့ ေလေအးနဲ႕အတူ ႏွင္း၊ ႏွင္းမုန္တိုင္း အေသးတဖြဲဖြဲ က်တဲ့အထိ မ်ဳိးရိွပါတယ္။ ေအးတဲ့ အခ်ိန္ဆိုရင္ အပူခ်ိန္ စင္တီဂရိတ္ အႏုတ္ (သုံည) ေအာက္ပိုင္းေရာက္တဲ့အထိ ရိွဖူးပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲလိုမ်ဳိးျဖစ္တာ လနဲ႕ခ်ီၿပီး ၾကာျမင့္တာ မရိွပါဘူး။ မတ္လကစၿပီး ရာသီဥတု စတင္ျပန္ေႏြးလာၿပီး သစ္ရြက္ေတြ၊ ျမက္ပင္ေတြ စၿပီးျပန္ေပါက္လာေနပါၿပီ။ အဲဒီလို ပူေႏြးတာ ၾသဂုတ္လ အထိေပါ့။ ဇြန္လိုင္လေတာ့ အပူဆုံးလ ျဖစ္ၿပီး။ ၃၈၊ ၄၀ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ထိ ရိွပါတယ္။ မိုးကေတာ့ အမ်ားအားျဖင့္ ရြာေလ့မရိွပါဘူး။

ေမး ။ အဲဒီၿမိဳ႕မွာ ျမန္မာျပည္က လာတဲ့ တိုင္းရင္းသား ဒုကၡသည္ေတြ မ်ားလား။ သုိ႕မဟုတ္ရင္ တျခားႏိုင္ငံက ဒုကၡသည္ေတြလည္း ရိွလား။

ေျဖ ။ ဒီၿမိဳ႕မွာဆိုရင္ ျမန္မာျပည္က လာတဲ့တိုင္းရင္းသား ဒုကၡသည္ ၇၀၀၊ ၈၀၀ ေလာက္ ရိွပါတယ္။ တျခားက အာဖရိက၊ အီရတ္၊ အီရန္ ကလာတဲ့ သူေတြလည္း ရိွပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္မ်ားစြာကတည္းက အေျခခ်ေနထိုင္ၿပီျဖစ္တဲ့ လားအိုနဲ႕ ဗီယက္နမ္ လူမ်ဳိးေတြလည္း အမ်ားၾကီး ရိွပါတယ္။

ေမး ။ အခု ဆရာတို႕ မိသားစု ၂ ႏွစ္ ေက်ာ္ ၃ နွစ္ ရိွၿပီဆိုေတာ့ အစိုးရ ေထာက္ပံ့ေပးေသးလား။ အကယ္၍ မေထာက္ပံ့ေတာ့ဘူးဆိုရင္ အခက္အခဲ မရိွဘူးလား။

ေျဖ ။ မေထာက္ပံ့ေတာ့ဘူး။ က်ေနာ့္ အမ်ဳိးသမီးကေတာ့ အမဲသား ထုတ္တဲ့ စက္ရုံတခုမွာ အခ်ိန္ျပည့္ အလုပ္လုပ္ပါတယ္။ အခ်ိန္ပိုင္းလည္း ေက်ာင္းတက္တယ္။ က်ေနာ္လည္း အခ်ိန္ပိုင္း ေက်ာင္းတက္ၿပီး  မူလတန္း ေက်ာင္းတေက်ာင္းမွာ အဂၤလိပ္စာကို ဒုတိယ ဘာသာစကားအျဖစ္ ( ESL) သင္ၾကားေရးမွာ အကူအျဖစ္ အခ်ိန္ပိုင္း လုပ္ေနပါတယ္။

ေမး ။ ခင္ဗ်ားတို႕ သား၊ သမီးနဲ႕ ညီေလးေတြအေၾကာင္း ေျပာေပးပါလား၊ ေက်ာင္းတက္ေနၾကျပီလား။ ဘယ္အဆင့္မွာလဲ။ အမ်ားတက္ေနတဲ့ အလယ္တန္း၊ မူလတန္းေတြမွာ တခါတည္း သြားတက္လို႕ရလား။

ေျဖ ။ ဟုတ္ကဲ့။ သူတို႕ ေက်ာင္းတက္ေနၾကပါၿပီ။ အတန္းကေတာ့ အသက္၊ ေက်ာင္းေနဖူးတဲ့ အေတြ႕အၾကဳံအေပၚမွာ မူတည္ပါတယ္။ အသက္ၾကီးရင္ အတန္းၾကီး တက္ရမယ္။ ဒီက ေက်ာင္းက သုံးပိုင္း ပိုင္းထားပါတယ္။ မူလတန္း၊ အလယ္တန္း၊ အထက္တန္း၊ မူၾကဳိကေန မူလတန္းက ၅ တန္း၊ အလယ္တန္းက ၆ တန္းကေန ၈ တန္းအထိ၊ အထက္တန္းက ၉ တန္းကေန ၁၂ တန္းအထိေပါ့၊ သမီးက ၆ ႏွစ္ ျပည့္ၿပီ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ပထမတန္း စတက္ရပါတယ္။ သားက ၄ ႏွစ္ ေက်ာ္ဆိုေတာ့ အစမူၾကိဳကေန တက္ရပါတယ္။ ညီေလးက်ေတာ့ ၁၅ ႏွစ္ရိွၿပီ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ၉တန္း ေပးတက္ပါတယ္။ အသက္ၾကီးေပမဲ့ အေျခခံ မေကာင္းဘူး၊ မခိုင္ဘူးဆိုရင္ သင္ရိုးညြန္းတန္းကို လိုက္မမီွဘူးဆိုရင္ အဂၤလိပ္စာကို ဒုတိယ ဘာသာ စကားအျဖစ္ သင္းၾကားေပးတဲ့ အစီစဥ္ေတြ ရိွပါတယ္။

ေမး ။ အေမရိကန္က ဒုကၡသည္ေတြကို ေထာက္ပ့ံတဲ့ေနရာမွာ လအနည္းငယ္ဘဲ ေထာက္ပံ့တယ္ဆိုတာ ၾကားတယ္။ ဟုတ္လား။ မေထာက္ပံ့ေတာ့ဘူးဆိုရင္ေရာ အသက္အရြယ္ၾကီးတဲ့သူေတြအတြက္ ဘယ္လိုေနထိုင္ၾကမလဲ။ အိမ္ခ၊ မီးခ၊ ေရ စတာေတြေရာ ေစ်းၾကီးလား၊

ေျဖ ။ ဟုတ္ပါတယ္။ အနည္းဆုံး ၃ လ၊ အမ်ားဆုံး ၆ လ ေထာက္ပံ့ပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္ အေတာအတြင္းမွာ မိမိေျခေထာက္ေပၚ မိမိရပ္တည္ႏိုင္ေအာင္ လမ္းစရွာေဖြ ကူညီေဆာင္ရြက္ေပးသူရိွပါတယ္။ အဓိက အလုပ္ရရိွေရးေပါ့။ အကယ္၍ အလုပ္ အဆင္မေျပေသးဘူးဆိုရင္ အစိုးရဆီက အကူအညီ ေလွ်ာက္လို႕ ရပါတယ္။ အသက္ ၆၅ ႏွစ္ ေက်ာ္ၿပီဆိုရင္ အလုပ္လုပ္ဖို႕ မလိုေတာ့ဘဲ ျပည္နယ္ အစိုးရရဲ႕ ေထာက္ပံ့မႈကို ေလွ်ာက္ထားႏိုင္ပါတယ္။ လစဥ္ ေထာက္ပံ့ေပးပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အခမဲ့ ေဆးကုသခြင့္လည္း ပါပါတယ္။ အိမ္ငွားတာက အိမ္နဲ႕ အခန္းတြဲ ကြာပါတယ္။ အိမ္တလုံးခ်င္းဆို ပိုေစ်းၾကီးတယ္။ အိမ္က မီ၊ ေရ ေပါင္းရင္ တလကို ၇၀၀ ၊ ၈၀၀ အထိ ရိွပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႕ အိမ္ကအခန္းတြဲေတာ့ နည္းနည္း သက္သာတယ္ေပါ့။ အဲဒါကို တလ ၄၇၅ ေပးရတယ္။ ေရနဲ႕ ဓါတ္ေငြ႕က အခမဲ့ထားေပးတယ္။ မီးကေတာ့ တလကို ၅၀ ၊ ၆၀ ေပးရပါတယ္။

ေမး ။ ေနာက္ အစားအေသာက္ေတြ ေစ်းၾကီးလား။ ဆန္၊ ဆီ၊ အသားငါးေတြ ဘီယာ၊ အရက္ေတြေရာ ဘယ္လိုရိွပါလဲ။

ေျဖ ။ အရက္၊ ဘီယာကေတာ့ သူ႕အမ်ဳိးအစားနဲ႕ သူေပါ့ေနာ္။ ေစ်းၾကီးတာ ရိွသလို၊ ေစ်ေပါတာလည္း ရိွပါတယ္။ ဆန္ဆိုရင္လည္း တအိတ္ ၂ ပုံးေလာက္ ရိွတဲ့အိတ္ကို ၃၅ ေဒၚလာ ေလာက္ေပးရတယ္။ ဆီက်ေတာ့ တပုံးကို ၄၅ ေဒၚလာေလာက္ ေပးရတယ္။ အသားက်ေတာ့ တစ္ကီလိုကို ၇ ၊ ၈ ေဒၚလာ ရိွတယ္။ ဒီမွာေတာ့ သူ႕ေနရာ၊ သူေဒသအလိုက္ လုပ္အားခ အတိုင္းအတာနဲ႕သူဆိုေတာ့ အစားအေသာက္က ေစ်းၾကီးတယ္လို႕ ေျပာၾကတာ မရိွပါဘူး။

ေမး ။ ေနာက္တခုက အေမရိကန္ႏိုင္ငံက ေလယာဥ္ခ ျပန္ေပးရမယ္ဆိုတာ ဟုတ္လား။ အခ်ိန္ဘယ္ေလာက္ သတ္မွတ္ထားေပးလဲ။

ေျဖ ။ ဟုတ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ခ်က္ခ်င္းေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ အလုပ္ရရိွၿပီးတဲ့ အခ်ိန္မွာ အေၾကြးေတာင္းတဲ့ ျဖတ္ပိုင္းလာပါတယ္။ တခါးထဲ အလုံးအရင္းေတာ့ မေတာင္းပါဘူး။ အနည္းအက်ဥ္းဘဲ ျပန္ေတာင္းတဲ့အတြက္ ျပန္ဆခ်ိန္ ၂ ႏွစ္ကေန ၃ ႏွစ္ ၀န္းက်င္အထိ ရိွပါတယ္။ ခ်က္ခ်င္းမေပးႏိုင္ရင္လည္း ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ လုံး ၀မေပးလို႕ေတာ့ မေကာင္းဘူး။ ကိုယ္က အေၾကြးမွတ္သားစရင္း ရိွသြားလိမ့္မယ္။ ေနာက္ဆိုရင္ ကိုယ္က အေၾကြးမွတ္သားမွာ ထိခိုက္ႏိုင္ပါတယ္။

ေမး ။ အသက္ၾကီး၊ လူၾကီးေတြအတြက္ အ ၃ လုံး အတတ္သင္ပညာ စနစ္ ရိွလား။ ေနာက္ အရြယ္ေရာက္ လူငယ္ေတြအတြက္ ပညာဆက္လက္သင္ခ်င္မယ္ဆိုရင္ အခေၾကးေပးစရာမလိုဘဲ ပညာသင္ခြင့္ ရိွလား။

ေျဖ ။ ဒီၿမိဳ႕မွာေတာ့ လူၾကီးေတြအတြက္ အ ၃ လုံး အတတ္သင္ ပညာကို အခမဲ့ လုပ္ေပးတယ္။ ေငြေပးတာမ်ဳိးေတာ့ မၾကားရဘူး။ ေရာက္လာစမွာေတာ့ အေျခခံ အဂၤလိပ္စာကို သင္ယူရမယ္ဆိုတာ ေထာက္ပံ့ေပးတဲ့ သက္ဆိုင္ရာ ရုံးက လက္မွတ္ထိုးခိုင္းပါတယ္။ ကူညီေထာက္ပံ့ေပးတဲ့ ကာလမွာ မသင္မေနရ ဆိုသလိုေပါ့။ အကယ္၍ မသင္ဘူးဆိုရင္ ေထာက္ပံ့တဲ့ စရိတ္ကို ေလ်ာ့ခ်မယ္လို႕ ေျပာတာရိွပါတယ္။ က်ေနာ္တို႕ ၿမိဳ႕မွာေတာ့ အသက္ ၁၇ ႏွစ္ အထက္ရိွၿပီဆိုရင္ အထက္တန္းေက်ာင္းက လက္မခံေတာ့ဘူး။ အျပင္ေက်ာင္းကို ရွာတက္ရပါတယ္။ အေျခခံ အဂၤလိပ္စာကိုဘဲ သင္ယူမယ္ဆိုရင္ အခေၾကးမေပးရပါဘူး။ နည္းနည္းပိုအဆင့္ျမင့္ၿပီး ေကာလိပ္၀င္ႏိုင္ဖို႕အတြက္ ျပင္ဆင္တဲ့ ဘာသာရပ္ေတြအတြက္ေတာ့ အခေၾကးေပးရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေကာလိပ္၀င္ႏိုင္မယ္ဆိုရင္ အစိုးရကို ျပန္ေပးစရာမလိုေတာ့တဲ့ ေငြေၾကးမ်ဳိး၊ ပညာရည္ခ်ြန္ဆုမ်ဳိး၊ ေလွ်ာက္ႏိုင္ပါတယ္။ ေထာက္ပံ့ေပးမယ္ဆိုရင္ ေကာလိပ္ကို ေထာက္ပံ့ေငြနဲ႕ တက္လို႕ရတာေပါ့။

ေမး ။ အသက္အရြယ္ ေရာက္တာနဲ႕ အသက္ ၁၈ - ၂၆ ႏွစ္အထိဆိုရင္ စစ္သားလုပ္ရမယ္ဆိုတာ ဟုတ္ပါသလား။ ဘယ္ႏွစ္ ႏွစ္ေနမွ ႏိုင္ငံသား ျဖစ္ခြင့္ရိွသလဲ။ ႏိုင္ငံသားျဖစ္ဖို႕အတြက္ စံခ်ိန္၊ စံႏႈန္းေတြ သတ္မွတ္ထားတာ ရိွလဲ။

ေျဖ ။ ဒီအသက္အရြယ္ ရိွတဲ့သူေတြေတာ့ စာရင္းေကာက္ယူထားတာေတာ့ အမွန္ဘဲ။ ဒါေပမဲ့ စစ္သားမလုပ္မေနရ ဆိုတဲ့ ပုံစံမ်ဳိးေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံကို အႏၱာရာယ္ကေန အေရးေပၚ ကာကြယ္ဖို႕ လိုအပ္လာမယ္ဆိုရင္ ႏိုင္ငံသားတိုင္းမွာ တာ၀န္ရိွတယ္ ဆိုတာမ်ဳိးပါ။ ႏိုင္ငံသား ျဖစ္ဖို႕အတြက္ (Permanent Resident Card) ဆိုတဲ့ အၿမဲေနထိုင္ခြင့္ လက္မွတ္ ရိွဖို႕လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီကဒ္ကိုရရိွၿပီး တႏွစ္ေနထိုင္ၿပီးမွ ေလွ်ာက္ထားႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ႏိုင္ငံသားကို ၅ ႏွစ္ ေနထိုင္လာၿပီးမွ ေလွ်ာက္ထားႏိုင္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံသားအျဖစ္ သြားေရာက္ေျဖဆိုတဲ့အခါ အဂၤလိပ္ အနည္းအက်ဥ္းတတ္ေျမာက္ထားတာ အေကာင္းဆုံးပါ။ ဘာျဖစ္လဲဆိုေတာ့ စာေတြ႕၊ လူေတြ႕ အေမးအေျဖကို အဂၤလိပ္လို ေျပာမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး ။ ကရင္နီ လူမ်ဳိးအခ်င္းခ်င္း သြားေရာက္လည္ပတ္တာ အခ်ိန္ရိွရဲ့လား။

ေျဖ ။ တၿမိဳ႕တည္းသား ေနထိုင္တယ္ဆိုရင္ လည္ပတ္တာရိွပါတယ္။ အခ်ိန္ကေတာ့ စေန၊ တနဂၤေႏြဆိုေတာ့ အခ်ိန္ရိွေအာင္ လုပ္လို႕ ရပါတယ္။

ေမး ။ ကရင္နီျပည္နဲ႕ ကရင္နီ လူမ်ဳိး အေပါင္းအသင္းေတြနဲ႕ ခြဲခြာရတာ ဘယ္လိုခံစားရပါသလဲ။ ဘာကို သတိရတမ္းတဆုံးလဲ။

ေျဖ ။ ေန႕စဥ္နဲ႕အမွ် ခံစားမိပါတယ္။ ဒုကၡသည္တေယာက္ ျဖစ္ခဲ့ဘူးတဲ့ အေတြ႕အၾကဳံပါ။ ဒုကၡသည္ စခန္းမွာ ပညာသင္ယူစဥ္၊ ေဘာ္ဒါေဆာင္မွာ ေနလာခဲ့တဲ့ အခ်ိန္ကာလေတြ၊ ဒုကၡသည္စခန္းမွာ က်င္းပတဲ့ မိမိတို႕ ကရင္နီ ေန႕ထူး၊ ေန႕ျမတ္ရက္တို႕၊ ရိုးရာအစဥ္အလာ က်င္းပတဲ့ အခါသာမယေတြကို အထူးဘဲ သတိရ တမ္းတမိပါတယ္။

ေမး ။ ေနာက္ဆုံးအေနနဲ႕ တတိယ ႏိုင္ငံကို ထြက္ခြါသြားရေတာ့မဲ့ ထိုင္းနယ္စပ္မွာ ေသာင္တင္ေနေသးတဲ့ မိမိတို႕ ကရင္နီ စစ္ေျပး ဒုကၡေတြကို ဘာမ်ားအသိေပးခ်င္ပါသလဲ။

ေျဖ ။ က်ေနာ့္အေနနဲ႕ကေတာ့ တို႕တေတြဟာ ဘယ္ေနရာမွာဘဲေနေန ဘာေတြဘဲ လုပ္လုပ္ အဆိုးနဲ႕အေကာင္းေတြကို ၾကဳံေတြ႕ရမွာဘဲ။ အခက္အခဲေတြနဲ႕ေတာ့ ၾကဳံေတြ႕ရမွာဘဲ။ ဒါေပမဲ့ ၾကိဳးစားသြားရမယ္လို႕ ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ဒါနဲ႕ ဒီက အသုံးအႏႈန္းအမ်ားဆုံးထဲက လုံး၀ လြယ္ကူတဲ့ အသုံးအႏႈန္းႏွစ္လုံးကို ညီအစ္ကို ေမာင္ႏွမတို႕ ႏႈတ္က်ဳိးေအာင္ စတင္ေျပာက်င့္ၾကပါလို႕ ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ဒါကေတာ့ Thank You ေက်းဇူးတင္ပါတယ္နဲ႕ You are Welcome ကိစြမရိွပါဘူး ဆိုတာပါဘဲ။ သူမ်ားက ကိုယ့္ကို ကူညီရင္ Thank you ေျပာေပးရပါတယ္။ ေနာက္တခု သူမ်ားက Thank you ေျပာလာရင္လည္း You are Welcome ျပန္ေျပာေပးေလ့ရိွပါတယ္။