ျမန္မာျပည္ ဒီမိုကေရစီ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲလာေရးအတြက္ ျပင္ပက မီဒီယာေတြရဲ့ အခန္းက႑နဲ႔ အေရးပါမႈတို႔ကို မီဒီယာေလာကတြင္ အလုပ္အေကြၽးျပဳေနသာ ဂ်ာနယ္လစ္ႏွင့္ အယ္ဒီတာအခ်ိဳ႕ကို ကႏၱာရဝတီတိုင္း(မ္) သတင္းအယ္ဒီတာ ေဒလီထက္မွ ဆယ္သြယ္ၿပီး စုစည္းတင္ျပထားပါသည္။
ဦးတိုးေဇာ္လတ္ - DVB - TV အယ္ဒီတာ
တကယ္တမ္းေတာ့ ဗမာျပည္ကေတာ့ တိက်မွန္ကန္ၿပီး ဘက္မလိုက္တဲ့ သတင္း မရွိတဲ့ တုိင္းျပည္ေပါ့ေလ။ သူက ဘက္တခုထဲကေနၿပီးေတာ့ ယူၿပီးေတာ့ သတင္းဆိုတာထက္ ဝါဒျဖန္႔ခ်ီေရး ယႏၱာယား သူ႔ရဲ့ ဝါဒျဖန္႔ခ်ီေရး ယႏၱာယားေလာက္ပဲ ၾကည့္ေတာ့ တကယ္တမ္း ဗမာျပည္သူေတြကို ဒီဘက္မွာ တိက်မွန္ကန္ၿပီး ဘက္မလိုက္တဲ့ သတင္းကို ေပးေနတဲ့ အဓိက အခန္းက႑ကိုေတာ့ အျပင္က မီဒီယာေတြက အဓိက လုပ္ခဲ့တာပဲ။
ဦးေအာင္ႏုိင္ - ျမန္မာသတင္းစာ ဆရာနဲ႔ သင္တန္းဆရာ (သတင္းေလာကသို႔ ၈ ႏွစ္ၾကာ ဝင္ေရာက္ခဲ့ၿပီ)
ဒီမိုကေရစီနဲ႔ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ဟာ ခြဲဲျခားလို႔ မရပါဘူး။ ျပင္ပက မီဒီယာေတြမွာက ေလာေလာဆယ္မွာ လြတ္လပ္ခြင့္ တစံုတရာ ရွိေနပါတယ္။ လြတ္လပ္တဲ့ မီဒီယာေတြမွလည္း လူထုရဲ႕ အျဖစ္မွန္ ခံစားခ်က္ အမွန္ေတြကို ေဖာ္ထုတ္ေပးႏိုင္သလို ေစာင့္ၾကည့္သူအျဖစ္ အာဏာပိုင္ေတြရဲ႕ မွားယြင္းမႈေတြကိုလည္း ေထာက္ျပႏိုင္တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီမိုကေရစီ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး အတြက္ဆိုရင္ ျပင္ပက မီဒီယာေတြက တစံုတရာ အတိုင္းအတာအထိ အေရးပါတယ္လို႔ ေျပာလို႔ ရပါတယ္။
ဦးစံမိုးေဝ - အတြင္းေရးမွဴး၊ ျမန္မာသတင္းသမဂၢ (AFP သတင္းေထာက္ေဟာင္း)
ခုေရးဆြဲထားတဲ့ အေျခခံဥပေဒအရ ေပၚထြက္လာတဲ့ အစိုးရ လက္ထက္မွာ မီဒီယာနဲ႔ သတင္းသမားေတြရဲ႕ အေနအထားဟာ နယ္းနည္းပိုၿပီး လြတ္လပ္လာသလိုလို ထင္ရေပမယ့္ ခုလက္ရွိ အေျခအေနထက္ ဘာမပိုၿပီးထူးလာမွာ မဟုတ္ဘူးလို႔ ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ အဓိက အက်ဆံုးျဖစ္တဲ့ လြတ္လပ္စြာ ေရးသားထုတ္ေဖၚေျပာဆိုပိုင္ခြင့္ ဆိုတာကို စကားလံုး လွလွပပ သံုးၿပီး သြယ္ဝိုက္ ကန္႔သတ္ထားလို႔ပါ။ (လြတ္လပ္စြာ ေရးသားထုတ္ေဖၚ ေျပာဆိုပိုင္ခြင့္ကို ဥပေဒနဲ႔အညီ ခြင့္ျပဳသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္) လို႔ ဆိုထားပါတယ္။
ဘယ္ဥပေဒလဲ၊ ဘာေတြကို ေျပာခြင့္ရွိသလဲ၊ ဘာေတြ မေျပာရဘူးလဲ မရွင္းမရွင္း ေရးထားပါတယ္။ ဥပေဒဆိုတာက ရွိၿပီးသားပဲ က်ဴးလြန္ရင္ အေရးယူေပါ့ ဥပေဒႏွင့္အညီ ခြင့္ျပဳမယ္ဆိုေတာ့ ခြင့္ျပဳခြင့္ရဖို႔ လိုတယ္ ဆိုတဲ့ ကန္႔သတ္ခ်က္ ရွိလာတယ္ ဘာမွ မထူးဘူး။
ဘယ္ဥပေဒလဲ၊ ဘာေတြကို ေျပာခြင့္ရွိသလဲ၊ ဘာေတြ မေျပာရဘူးလဲ မရွင္းမရွင္း ေရးထားပါတယ္။ ဥပေဒဆိုတာက ရွိၿပီးသားပဲ က်ဴးလြန္ရင္ အေရးယူေပါ့ ဥပေဒႏွင့္အညီ ခြင့္ျပဳမယ္ဆိုေတာ့ ခြင့္ျပဳခြင့္ရဖို႔ လိုတယ္ ဆိုတဲ့ ကန္႔သတ္ခ်က္ ရွိလာတယ္ ဘာမွ မထူးဘူး။
ကိုေက်ာ္စြာမိုး - စီမံခန္႕ခြဲေရး အယ္ဒီတာ (ဧရာဝတီမဂၢဇင္း)
မီဒီယာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေျပာရမယ္ဆိုေတာ့ ၂ဝ၁ဝ ေရြးေကာက္ပြဲေနာက္ပိုင္း ေျပာရမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ပထမဆံုး ျပန္ၿပီးေတာ့ ၾကည့္ရမွာက အဲဒီ ၂ဝ၁ဝ ေရြးေကာက္ပြဲက ဘယ္ေလာက္ထိ လြတ္လပ္မလဲ။ ဘယ္ေလာက္ထိ အတိုက္အခံေတြ တုိင္းရင္းသားပါတီေတြ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ပါခြင့္ေပၚမွာ မူတည္တာေပါ့။ ဆုိေတာ့ ၂ဝ၁ဝ ေရြးေကာက္ပြဲ စစ္မွန္ၿပီး တရားမွ်တၿပီးေတာ့ အားလံုးပါခြင့္ ရမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ေနာက္တက္လာမယ့္ အစိုးရဟာ မီဒီယာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးလို႔ ပိုၿပီးေတာ့ အခုလက္ရွိ အစိုးရထက္ ပိုၿပီးေတာ့ လြတ္လပ္ခြင့္ေတြ၊ စုရံုးခြင့္ေတြ၊ ေျပာဆိုခြင့္ေတြ လြတ္လပ္စြာ ေရးသားခြင့္ေတြကို ပိုရလာလိမ့္မယ္လို႔ က်ေနာ္က ထင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ ၂ဝ၁ဝ ေရြးေကာက္ပြဲက စစ္အစိုးရရဲ႕ ထိန္းခ်ဳပ္မႈ ေအာက္မွာပဲ လံုးဝလြတ္လြတ္လပ္လပ္ ေရြးခ်ယ္ခြင့္ မရွိဘူး။ မက်င့္သြားဘူး ဆိုရင္ေတာ့ က်ေနာ္ထင္တယ္ ၂ဝ၁ဝ ေနာက္ပိုင္း တက္လာမယ့္ အစိုးရဟာလဲ လက္ရွိအစိုးရလိုပဲ မီဒီယာကို ဆက္ၿပီး ခ်ဳပ္ကိုင္ထားအံုးမွာပဲ ဘာမွ ေျပာင္းလဲစိတ္ မလိုေတာ့ဘူး ထင္တယ္။
ျပည္ပမီဒီယာရဲ႕ အခန္းက႑ကေတာ့ အရမ္းအေရးပါတယ္လို႔ ထင္တယ္။ ဘာျဖစ္လို႔အေရးလဲဆိုေတာ့ ျပည္တြင္းမွာ စာနယ္ဇင္းေတြ၊ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ေတြကို ပိတ္ပင္ထားတဲ့အတြက္ေၾကာင့္မို႔လို႔ ျပည္ပရဲ႕ သတင္းဌာနေတြ၊ ေရဒီယို အခန္းက႑ေတြက ပိုၿပီးေတာ့ အေရးပါတယ္လို႔ ထင္တယ္။ ျပည္တြင္းက မီဒီယာေတြ မလုပ္ႏိုင္တဲ့ဟာကို ျပည္ပက ဝင္ၿပီးေတာ့ ပံ့ပိုးေထာက္ပံ့ၿပီး လုပ္ေပးေနရတဲ့ ဟာမ်ိဳးေတြ ရွိတယ္။ ဆိုေတာ့ ျပည္ပမီဒီယာေတြက အရမ္းအေရးပါတယ္လို႔ ျမင္တယ္ေလး။ ဆိုေတာ့ ျပည္တြင္းမွာ စာေပ လြတ္လပ္ခြင့္၊ သတင္းစာ လြတ္လပ္ခြင့္ မရွိသမွ် ကာလပတ္လံုး ျပည္ပရဲ့ မီဒီယာေတြကေတာ့ အဲဒီအခန္းက႑ကို ဆက္ၿပီးေတာ့ ေဆာင္ရြက္ေနရမွာပဲ ထမ္းေဆာင္ေနရမွာပဲ။ ဒီေန႔မွာ သတင္းေတြ အေမွာင္ခ်ထာတယ္ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ အဲဒီ ေမွာင္ေနတဲ့ သတင္းေတြကို ဒီဘက္ကေနၿပီးေတာ့ တဖက္လွည့္နဲ႔ ယူၿပီးေတာ့ ထုတ္ေပးၿပီးေတာ့ ကမာၻကို သိေအာင္ လုပ္တယ္ ျပည္တြင္းကို ျပန္ၿပီး ပို႔တယ္။ အဲဒါသတင္းျဖစ္ပ်က္မႈကို လွည္ပတ္ေအာင္ လုပ္ေပးေနတာေပါ့ေလ။ ျပည္ပရဲ႕ သတင္းစာနယ္ဇင္းေတြရဲ႕ ေဆာင္ရြက္မႈဟာ ျပည္တြင္းရဲ႕ ဒီမိုကေရစီစနစ္ ေျပာင္းလဲမႈေပါ့ေလ။ ေျပာရမယ္ဆိုရင္ အဲဒီလို တစိတ္တေဒတနဲ႔ က်ေနာ္တို႔ဘက္ေန ပံ့ပိုးေပးေနရပါတယ္။
ဦးမိုးေဇာ္ - (NMG) သတင္းႏွင့္ မီဒီယာကြန္ယက္ အယ္ဒီတာ
စစ္အစိုးရ အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ ကာလတေလွ်ာက္မွာေတာ့ ျပည္သူေတြရဲ့ လြတ္လပ္စြာ ေတြးေခၚႀကံဆခြင့္ေတြ၊ ေျပာဆိုေရးသားခြင့္ေတြကို ေထာက္လွမ္းေရး၊ စာေပစိစစ္ေရး စတဲ့ ယႏၱားယားေတြကို အသံုးခ်ၿပီး ျဖတ္ေတာက္ထိန္းခ်ဳပ္ခဲ့ပါတယ္။ဒီလုိ မီဒီယာေတြကို ထိန္းခ်ဳပ္တာေတြေၾကာင့္ လူအမ်ားစုဟာ ပြင့္လင္းတိုးတက္တဲ့ အသိအျမင္ေတြ နဲ႔ ေဝဖန္ပိုင္းျခားမႈေတြ အားနည္းခဲ့ရပါတယ္။ ဒါက မတရားမႈေတြ၊ အဂတိလုိက္စားမႈေတြ၊ အက်င့္ပ်က္ ခ်စားမႈေတြ လုပ္ေဆာင္ဖုိ႔အတြက္ လမ္းဖြင့္ေပးလုိက္ၿပီး တိုင္းျပည္ တျပည္လံုးကို အဖက္ဖက္က ယိုယြင္းက်ဆင္းမႈကို ျဖစ္ေစပါတယ္။
မီဒီယာကို ထိန္းခ်ဳပ္ၿပီး တိုးတက္လာေနတဲ့ နိဳင္ငံေတြ ရိွေကာင္းရိွပါမယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီနိဳင္ငံေတြမွာ မတရားမႈေတြ၊ အဂတိလုိက္စားမႈေတြ၊ အက်င့္ပ်က္ခ်စားမႈေတြဟာ မီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္ရိွတဲ့ နိဳင္ငံေတြထက္ ပိုမိုမ်ားျပားေနမွာျဖစ္သလို လူတဦးခ်င္းစီရဲ့ လြတ္လပ္ေပ်ာ္ရႊင္မႈ ဟာလည္း ကဲြျပားေနမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
ဦးသန္႔ - BBC သတင္းေထာက္
[၂ဝ၁ဝ ၿပီးေနာက္] ေျပာင္းလဲမယ့္ အေနအထားမွာေတာ့ ႀကီးႀကီးက်ယ္က်ယ္ က်ေနာ္တို႔ မမွန္းပါဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ လက္ရွိ အစိုးရနဲ႔ ေနာက္တက္လာမယ့္ အစုိးရဆိုတာ တဆက္ထဲ ျဖစ္တာေလး။ ျဖစ္တယ္ဆိုေတာ့ ဒီမီဒီယာအေျပာင္းအလဲ တခ်ိဳ႕ေတာ့ ရွိမယ္ သာမန္အေျခအေနေပါ့ေနာ္။ ဥပမာ အျဖစ္အပ်က္ပိုင္းေတြကို ဥပမာေျပာရမယ္ဆိုရင္ ႏိုင္ငံေရး ျပႆနာ မဟုတ္တဲ့ တရားစီရင္ေရးတို႔ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးတို႔ တခ်ိဳ႕အျပစ္အနာဆာေတြ ရွိတယ္။ ဥပမာ အခြန္ေကာက္တို႔ဘာတို႔ အဲဒီျပႆနာမ်ိဳးေတြၾကေတာ့ သူတို႔ ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း ထုတ္ေဖာ္ေျပာၾကားလာတဲ့ သေဘာမ်ိဳး ရွိခ်င္ရွိမွာေပါ့ေနာ္။ ဒီႏိုင္ငံေတာ္က ဘာျဖစ္တယ္၊ ဒီဝန္ႀကီးခ်ဳပ္က ဘာျဖစ္တယ္ အဲဒီလို ေဝဖန္မႈမ်ိဳးေတြ ျဖစ္လာမယ္လို႔ မထင္ဘူးဗ်။
နန္းေဖာေဂ - ကရင္သတင္းစဥ္ အယ္ဒီတာ (KIC)
အခုလက္ရိွ စစ္အစိုးရ လုပ္မယ့္ ေရြးေကာက္ပြဲဟာလည္း အေျဖရလဒ္ကေတာ့ လူတိုင္း သိတဲ့ အတိုင္းပဲ။ သူတို႔က သူဖက္က အပိုင္ပဲ သူတြက္ထားတယ္ဆုိေတာ့ ေနာက္တက္လာမယ့္ အစိုးရဟာ စစ္တပ္ မဟုတ္ေပမယ့္ စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ဒီထက္ တရားဝင္ တည္တ့ံေစမယ့္ အရပ္သား အစိုးရ ပုံစံမ်ဳိးကိုပဲ ရပ္တည္သြားမွာပဲေလ။ ဆိုတဲ့အခါၾကေတာ့ အေရာင္အသြင္းေလးပဲ ေျပာင္းလိုက္တာေလ။ သူရဲ႔ နဂိုေပၚလစီေတြက အရင္အတိုင္းပဲ ျဖစ္ေနမွာပဲ။ ဆိုတဲ့အခါၾကေတာ့ အခုလက္ရိွမွာလည္း မီဒီယာသမားေတြကို စစ္အစိုးရ ဘယ္လိုမွ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ သတင္းယူခြင့္၊ သတင္းထုတ္ေဖာ္ခြင့္ မေပးတဲ့ အေနအထားေပၚမွာ ၂ဝ၁ဝ ေရြးေကာက္ပြဲ ၿပီးသြားလို႔ တက္လာမယ့္ အစိုးရၾကရင္လည္း မီဒီယာသမားေတြကို ဒီလိုပုံစံမ်ဳိးပဲ ထိန္းခ်ဳပ္သြားမွာပဲလို႔ပဲ အဲလိုမ်ဳိး ျမင္တယ္ေလ။
ကိုေနာင္ဒင္ - ကခ်င္သတင္းဌာနမွ အယ္ဒီတာ
အထဲမွာဆိုရင္ မီဒီယာအဖြဲ႔အစည္းေတြက ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ အစိုးရ အာဏာပိုင္ေတြရဲ့ တင္းၾကပ္မႈ ေအာက္မွာ သူတို႔ လုပ္ေနရတယ္ဆိုတာ့ တကယ္လူထုေတြရဲ့ ခံစားခ်က္ေတြ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ေတြ သူတို႔ေတြရဲ့ တကယ္လူထုကို ဘယ္ဟာ ေခါင္းေဆာင္ ဆိုတာ ေကာင္းတယ္၊ မေကာင္းတယ္ ဆိုတဲ့ဟာမ်ဳိးကို ေကာင္းေကာင္း၊ ရွင္းရွင္းလင္းလင္း သူတို႔ကို ရွင္းျပဖို႔ အခြင့္အေရးကေတာ့ ဒီဖက္က မီဒီယာအဖြဲ႔ေတြက ပိုၿပီးမွ မ်ားတယ္ဆိုၿပီးမွ က်ေနာ့္ အေနနဲ႔က ျမင္တယ္ေပါ့ေနာ္။ အဲေၾကာင့္ တဖက္ကလည္း ဒီဖက္က မီဒီယာေတြရဲ့ အားနည္းခ်က္ နည္းနည္းပါးပါး ရိွတာကေတာ့ ကိုယ့္ရဲ့ သတင္း၊ ဥပမာ စာနယ္ဇင္းတို႔ အဲလိုမ်ဳိးဟာမ်ဳိးေတြကို အထဲမွာ မ်ားမ်ားေလာက္ေတာ့ မလုပ္ႏိုင္ဘူး။ အားနည္းခ်က္ေတြေတာ့ အဲဒါမ်ဳိးေတာ့ ဒါနည္းနည္း ရိွတာေပါ့။ ဆိုေတာ့ တခ်ဳိ႕ကေတာ့ ဒီလိုဒီတိုင္းပဲ အဲလိုမ်ဳိး လုပ္တဲ့ဟာမ်ဳိးလည္း ရိွပါတယ္။ ဒါမဲ့ တကယ္တမ္း ပညာဒီမိုကေရစီအတြက္ လူထုကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ပညာေပးဖို႔ဆိုတာ နည္းမ်ဳိးစုံမွာ က်ေနာ္တို႔ကေတာ့ ဒီသတင္းစာနယ္ဇင္း ထုတ္လုပ္ျခင္း ဘာျဖစ္လဲ။ ထုတ္ေဝျခင္း စာေပေတြကို ထုတ္ေဝျခင္းအားျဖင့္ ဘာျဖစ္လဲ လူထုေတြကို ပညာေပး အစီအစဥ္ေတြ ေရဒီယိုေတြ တီဗီြေတြကစေပါ့ေနာ့္။ မ်ားမ်ားလုပ္ရမယ့္ အပိုင္းေတာ့ ရိွတယ္ေပါ့။
ဦးခြန္စိုင္း - သွ်မ္းသံေတာင္ဆင့္ သတင္းဌာနမွ အယ္ဒီတာ
ဒီေတာ္လွန္ေရး အစိုးရ တက္လာတဲ့ ၁၉၆၂ ခုႏွစ္ကတည္းက အခုဆိုလို႔ရိွရင္ အခုထိ ဆိုလို႔ရိွရင္ ၄၇ ခုႏွစ္လုံးလုံး ဒီစာနယ္ဇင္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ သူတို႔ ခ်ဳပ္ကိုင္လာတာဆိုရင္ အခုဆိုရင္ ပိုေတာင္ဆိုးလာတယ္။ ပိုၿပီးမွ ေလ်ာ့သြာတယ္ဆိုတာ တခါမွ မရိွဖူးပါဘူး။ က်ေနာ္တို႔ ၆၂ ခုေလာက္မွာ က်ေနာ္တို႔ လြတ္လားေျမာက္လာတာကိုး။ လြတ္လားေျမာက္လာေတာ့ က်ေနာ္တို႔ အဲဒီအခ်ိန္တုန္းက ဆိုလို႔ရိွရင္ စာေတြမ်ားမ်ား ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ဖတ္ႏိုင္တာပဲ အဲဒီတုန္းက။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီအခ်ိန္တုန္းက မဖတ္ႏိုင္တဲ့ဟာက ဘာလဲဆိုေတာ့ ေစာ္ဘြားအေၾကာင္း ေရးတာတို႔၊ ဖဒရယ္အေၾကာင္း ေရးတာတို႔ အဲတာေတြပဲ က်ေနာ္တို႔က မေရးလိုက္ဘူးေပါ့။ ဖတ္လည္း မဖတ္ႏိုင္ဘူး။ သို႔ေသာ္လည္းပဲ အဲဒီအခ်ိန္တုန္းက အသိပညာ စာအုပ္ေတြဆို ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ထြက္တယ္ဗ်ာ။ အဲဒီအခ်ိန္တုန္းက။ ေတာ္ေတာ္လည္း ေလာက္ပါတယ္။ အဲဒါ ဆိုရွယ္လစ္ေခတ္ေပါ့ေနာ့္။ အခုဆိုလို႔ရိွရင္ေတာ့ ဘာမွ မရေတာ့ဘူး။ အခုဆိုလို႔ရိွရင္ ဘာစာပဲျဖစ္ျဖစ္ ထုတ္ဖို႔ သိပ္မလြယ္ေတာ့ဘူး။ ဒီဥစၥာဟာ အခုေခတ္ေပါ့။ ခင္ဗ်ားတို႔ေခတ္ ဆိုလည္း ေျပာလို႔ ရတယ္ေပါ့ေနာ္။ ဒီမွာ ပိုဆိုတဲ့ ေခတ္ေပါ့။ သို႔ေသာ္လည္းပဲ ခင္ဗ်ားတို႔နဲ႔ က်ေနာ္တို႔နဲ႔ ကြာတာက ဘာလဲဆိုေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ေခတ္မွာဆို႔လို႔ရိွရင္ အဓိကက ေရဒီယို ျဖစ္တဲ့အခါၾကေတာ့ ေရဒီယိုကို နအဖက စစ္အစိုးရ ကိုင္ထားတဲ့အခါၾကေတာ့ ဘာမွ ထိုးေဖာက္လို႔ မရဘူးေပါ့ေနာ့္။ သူ႔ကို တန္ျပန္တိုက္ဖို႔ဆိုလည္း မလြယ္ဘူး။
ကမၻာက သူ႔အေၾကာင္းကို သိေအာင္ လုပ္ဖို႔ဆိုလည္း မလြယ္ဘူး။ သို႔ေသာ္လည္းပဲ ခင္ဗ်ားတို႔ အခုေခတ္ ၁၉၈၈ ခု ေနာက္ပိုင္း ေခတ္ေတြၾကေတာ့ အင္တာနက္ေတြ ေပၚလာတယ္ဗ်ားေနာ္။ အင္တာနက္ေတြ ေပၚလာတဲ့အခါၾကေတာ့ ဒီေခတ္မွာၾကေတာ့ သူ႔ကို မီဒီယာနဲ႔ တိုက္ခိုက္ဆင္ေျခေနတာ ပိုၿပီးမွ အရာေရာက္လာတယ္ေပါ့ဗ်ာ။ ပိုၿပီးမွ သူ႔ထက္ ပိုၿပီးမွ အစြမ္းထက္လာတယ္လို႔ ေျပာလို႔ ရတယ္ေပါ့ေနာ့္။ အခုဆိုရင္ေတာ့ ခင္ဗ်ားတို႔ ေခတ္မွာ။ ဒါမဲ့ တခုရိွတာကေတာ့ ဒီ အခု သူတို႔ကလည္း သတိထားမိတယ္။ ငါတို႔က မီဒီယာနဲ႔ အတိုက္အခံေနရၿပီးဆိုတာ သူတို႔ သိတဲ့အခါၾကေတာ့လည္း သူတို႔ကလည္း ငါတို႔က မီဒီယာေတြကို မီဒီယာနဲ႔ ျပန္တိုက္ရမယ္ဆိုၿပီးေတာ့မွ သူတို႔ကလည္း ျပန္ႀကိဳးစားလာတယ္။ အခုခင္ဗ်ားၾကည့္လိုက္ ေရဒီယိုဆိုလို႔ရိွရင္ အရင္တုန္းက တိုက္ရင္းသား အစီအစဥ္ဆို ၁၅ မိနစ္ေလာက္ပဲ ရိွတယ္ေနာ္။ ေနာက္ပိုင္းၾကေတာ့ နာရီဝက္ တိုးလာတယ္။ ေနာက္ပိုင္းၾကေတာ့ ၄၅ မိနစ္ တိုးလာတယ္။ အခုဆိုလို႔ရိွရင္ ၁ နာရီအထိ တိုးလာတယ္ေနာ္။ အဲလိုမ်ဳိးတိုးလာတဲ့အခါၾကေတာ့ ဒီအေျခအေနမွာ ဒီက်ေနာ္တို႔က တိုင္းရင္းသား အစီအစဥ္ ျဖစ္တယ္ဆိုတာ တပတ္မွာ တခါပဲ ရိွတယ္။ ဒါမဲ့ တပတ္တခါကလည္း ၁၅ မိနစ္ပဲ ရိွတယ္ဆိုတဲ့ အခါၾကေတာ့ အဲဒီဟာကေတာ့ က်ေနာ့္တို႔က ျပန္ၿပီးေတာ့မွ ေနာက္က်ေနတယ္ဗ်ား။ အဲဒီေတာ့ အခုအေျခအေနမွာ ဆိုလို႔ရိွရင္ က်ေနာ္တို႔က နအဖ ေနာက္ျပန္ေရာက္သြားတဲ့ အပိုင္းေတြ ရိွတယ္ေပါ့ဗ်ာ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ သူတို႔ကို မီေအာင္ ျပန္လိုက္ဖို႔ ဆိုလို႔ရိွရင္ ဒီဥစၥာဟာ ေျပာင္းဖို႔ အေျခအေန ေရာက္ေနၿပီေပါ့။ က်ေနာ္တို႔လည္း အနည္းဆုံးတေန႔ ၁ နာရီ မရေတာင္မွ တေန႔ ၁၅ မိနစ္ မွန္မွန္ ထြက္ႏိုင္လို႔ရိွရင္ က်ေနာ္တို႔ ေတာင္ေတာင္ႀကီးကို ထိေရာက္မယ္လို႔ က်ေနာ္ ထင္တယ္ေပါ့ဗ်ာ။
ျပည္တြင္းမွ သတင္းစာနယ္ဇင္း အယ္ဒီတာတဦး
ျပည္ပ အေျခစိုက္ မီဒီယာေတြရဲ႕ အခန္းသ႑ဟာ ျမန္မာ့အေရး သတင္းစီးဆင္းမႈမွာ အမ်ားၾကီး အေရးပါပါတယ္။ ျပည္တြင္းမွာ ဆင္တာ တင္းၾကပ္ျပီး က႑စံုမွာ သတင္းကို မွန္ကန္လြတ္လပ္စြာ ေဖာ္ျပခြင့္မရတဲ့ အေျခအေနမွာဒီတာဝန္ကို မွ်ျပီး ဝင္ထမ္းေဆာင္ေပးရတာ ျပည္ပအေျခစိုက္ ျမန္မာမီဒီယာမ်ားရဲ႕ အခန္းက႑လို႔ ျမင္မိပါတယ္။ ျပီးေတာ့ နအဖရဲ႕ တစ္ဖက္သတ္ ႏိုင္ငံပိုင္မီဒီယာေတြနဲ႔ ဝါဒျဖန္႔ေနတာကို တန္ျပန္ဖို႔ ျပည္ပအေျခစုိက္ မီဒီယာေတြက အေရးၾကီးတဲ့ ေနရာက ရပ္တည္ေနၾကတယ္လို႔ ျမင္ပါတယ္။
မိက်ဲဂို - စီမံခန္႔ခြဲေရး အယ္ဒီတာ (IMNA)
မီဒီယာရဲ႕ လြတ္လပ္မႈကို ျမန္မာစစ္အစိုးရ ဘယ္လိုခ်ဴပ္ကိုင္ထားသလဲဆိုေတာ့ က်မတို႔ ေဒသမွာေတာ့ ဆက္သြယ္ေရးနဲ႔ ပတ္သတ္ၿပီး ခ်ဴပ္ကိုင္ထားတာ ရွိတယ္။ မြန္ေဒသမွာ အမ်ားအားျဖင့္ ထိုင္းေကာ္လက္ဖုန္းကို အသုံးျပဳၾကတာမ်ား တယ္။ တကယ္လို႔ ကိုယ္က အဲဒီဖုန္းေတြ ဆက္သြယ္ေမးျမန္းမယ့္ အခ်ိန္မွာ အနီးအနာက ေရဒီယို၊ တီဗီြဖြင့္ထားမယ္ဆိုရင္ ဖုန္းထဲမွာ ဘာေတြ ေျပာလဲဆိုတာ အကုန္လုံး ၾကားရတယ္။ မြန္ေတာင္ပိုင္းေဒသမွာဆိုရင္ ေက်းရြာအတြင္းကို လူစိမ္းဝင္သြားလို႔ရွိရင္ အာဏာပိုင္ေတြရဲ႕ ေစာင့္ၾကည့္မႈကို ခံရတယ္။ အဲဒီေဒသမွာ ရွိတဲ့ သတင္းျဖစ္တဲ့ ေနရာေတြကို သြားေရာက္ဖို႔က အရမ္းခက္ခဲတယ္။ လမ္းပန္းဆက္သြယ္ေရးေရာ ျမန္မာစစ္တပ္ေတြရဲ႕ စစ္ေဆးမႈေတြေၾကာင့္ အရမ္းခက္ခဲတယ္။
က်မတို႕လို ျပည္ပ အေျခစိုက္ၿပီး ျပည္တြင္းမွာ သတင္းလိုက္ေနတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြအတြက္ မီဒီယာ လြတ္လပ္ခြင့္ မရွိတဲ့အတြက္ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ မြန္သတင္းေထာက္ အေနနဲ႔ ေပၚေပၚထင္ထင္ လုပ္ပိုင္ခြင့္ မရွိဘူး။ မြန္သတင္းေထာက္ အေနနဲ႕ သတင္းသြားယူတာလည္း မရဘူး။ ဘာျဖစ္လို႕လဲဆိုရင္ ဥပမာေျပာရရင္ ေမာ္လျမဳိင္ ေအာက္ေစ်းၾကီးမီးေလာင္တဲ့ အခင္းျဖစ္ပြားတဲ့ ေနရာမွာ ကင္မရာကိုင္ၿပီး ဓာတ္ပုံ႐ိုက္လို႔ရွိရင္ အာဏာပိုင္ေတြက စစ္ေဆးေမးျမန္းမႈေတြ ခံရတယ္။ ေစာင့္ၾကည့္မႈေတြ ခံရတယ္။ ျပည္တြင္းမီဒီယာက်ေတာ့လည္း စစ္အစိုးရရဲ႕ ဆင္ဆာအဖြဲ႕ကုိ ျဖတ္သန္းျပီး ခြင့္ျပဳခ်က္ရတဲ့ သတင္းေတြပဲ သတင္းစာထဲ ေဖာ္ျပခြင့္ ရွိတယ္။
က်မတို႕လို ျပည္ပ အေျခစိုက္ၿပီး ျပည္တြင္းမွာ သတင္းလိုက္ေနတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြအတြက္ မီဒီယာ လြတ္လပ္ခြင့္ မရွိတဲ့အတြက္ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ မြန္သတင္းေထာက္ အေနနဲ႔ ေပၚေပၚထင္ထင္ လုပ္ပိုင္ခြင့္ မရွိဘူး။ မြန္သတင္းေထာက္ အေနနဲ႕ သတင္းသြားယူတာလည္း မရဘူး။ ဘာျဖစ္လို႕လဲဆိုရင္ ဥပမာေျပာရရင္ ေမာ္လျမဳိင္ ေအာက္ေစ်းၾကီးမီးေလာင္တဲ့ အခင္းျဖစ္ပြားတဲ့ ေနရာမွာ ကင္မရာကိုင္ၿပီး ဓာတ္ပုံ႐ိုက္လို႔ရွိရင္ အာဏာပိုင္ေတြက စစ္ေဆးေမးျမန္းမႈေတြ ခံရတယ္။ ေစာင့္ၾကည့္မႈေတြ ခံရတယ္။ ျပည္တြင္းမီဒီယာက်ေတာ့လည္း စစ္အစိုးရရဲ႕ ဆင္ဆာအဖြဲ႕ကုိ ျဖတ္သန္းျပီး ခြင့္ျပဳခ်က္ရတဲ့ သတင္းေတြပဲ သတင္းစာထဲ ေဖာ္ျပခြင့္ ရွိတယ္။
ဦးႏုိင္ကေစာ့မြန္ BNI (Burma News International) ဥကၠဌ
ဒီမီဒီယာအေပၚမွာ ခ်ဳပ္ကုိင္ထားမႈေပါ့ေနာ္။ သတင္းလြတ္လပ္မႈ ေနာက္လြတ္လပ္စြာ ေျပာဆုိေရးသား ပုိင္ခြင့္ေတြက လြန္ခဲ့တဲ့ ၿပီးခဲ့တဲ့ စစ္အစုိးရက ၁၉၆၂ ခုႏွစ္ ကတည္းက ဒီဗမာ့ စစ္ဆင္ေရး လမ္းစဥ္ပါတီေပါ့ေနာ့္။ ဟုိတုန္းကေတာ့ ေတာ္လွန္ေရး ေကာင္စီ၊ ေတာ္လွန္ေရး ေကာင္စီၿပီးေတာ့ ျမန္မာ့စစ္ဆင္ေရးလမ္းစဥ္ ပါတီလက္ထက္ကေနကတည္းက သူတုိ႔က ထိန္းခ်ဳပ္ထားတာ ရွိပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္ ဒီ(၈၈၈၈) ရွစ္ေလးလံုး အေရးေတာ္ပံုကေတာ့ ၁ လ ပတ္ဝန္းက်င္ေပါ့ေနာ္။ အဲဒီမွာ သတင္းစာ လြတ္လပ္မႈေတြ သတင္းစာေပၚမွာ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ေရးသားမႈေတြ ခဏေလာက္ ေပၚေပါက္ခဲ့တယ္။ အဲဒါက က်ေနာ္တုိ႔ ဒီသမုိင္းရဲ႕ အမွတ္တရ ကာလတခုေပါ့ေနာ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီေနာက္ပုိင္းက်ေတာ့ ႏုိင္ငံေတာ္ ဖြံ႔ၿဖိဳးေရးနဲ႔ ျပည္နယ္မ်ား ေကာင္စီလက္ထက္ရယ္ ၿပီးရင္ ႏုိင္ငံေရး ႏုိင္ငံေတာ္ ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားေရးေကာင္စီ လက္ထက္မွာေတာ့ သတင္းစာ လြတ္လပ္ခြင့္ေတြ မရွိခဲ့ဘူး။ ၿပီးရင္ သတင္းစာ အေပၚမွာ ဖိႏွိပ္ခဲ့တယ္ ေနာက္ၿပီးေတာ့ သတင္းေထာက္ေတြကိုလည္း ဖမ္းဆီးခ်ဳပ္ေႏွာင္မႈေတြ အမ်ားႀကီး လုပ္ခဲ့တယ္။ ဒါကေတာ့ ခုခ်ိန္ထိ ဗမာျပည္ထဲမွာ သတင္းစာေတြ ဂ်ာနယ္ေတြ ရွိတယ္ ဆုိေသာ္ျငားလည္း ဒါကေတာ့ လြတ္လြတ္လပ္လပ္နဲ႔ အစုိးရေတြ ေဝဖန္ပုိင္ခြင့္ေတြ မရွိဘူး။ ေနာက္အစုိးရရဲ႕ ႏုိင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး အျမင္ေတြ၊ လူမႈေရး အျမင္ေတြ အေပၚမွာ လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ အေကာင္အထည္ေပၚ လုပ္ေဆာင္ေနတာ လံုးဝေဝဖန္ပုိင္ခြင့္ မရွိဘူး။ ဒါေပမဲ့ သူတုိ႔ကေတာ့ တျခားအစုိးရနဲ႔ မဆုိင္တဲ့ ကိစၥေတြပဲ ေရးသားပုိင္ခြင့္ ရွိတယ္။ အဲဒီ ေရးသားမႈေတြ အေပၚမွာလည္း သူတုိ႔က ထင္သလုိေပါ့ေနာ္။ စိတ္တုိင္းက် ေရးသားႏုိင္တာ မရွိတာ ေတြ႕ရတယ္။
ခုဆုိရင္ေတာ့ လူေတြက ဗမာျပည္ထဲမွာ သတင္းစာ လြတ္လပ္မႈ ရွိသေယာင္ေယာင္ ေျပာေနၾကတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ သတင္းစာေတြလည္း ထုတ္ႏုိင္ပါတယ္။ ဂ်ာနယ္ေတြလည္း မ်ားႀကီးရွိေနပါၿပီ။ သတင္းမီဒီယာ ဗမာျပည္ထဲမွာ ေခတ္စားႏုိင္ၿပီလုိ႔ တခ်ိဳ႕လူေတြက အဲလိုမ်ိဳး မွားယြင္းၿပီးေတာ့ တြက္ခ်က္တာမ်ိဳးေတြ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ့္ အျမင္ေျပာရမယ္ဆုိရင္ေတာ့ ဒီသူတုိ႔ လက္ရွိ ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ အေျခေနအေပၚမွာ ဒီဗမာျပည္ထဲမွာ သတင္းစာေတြ စာနယ္ဇင္း တခ်ိဳ႕ေတြ ထုတ္ေဝႏုိင္ေလာက္ရံုနဲ႕ ဒါကေတာ့ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ ရွိၿပီလုိ႔ က်ေနာ္တုိ႔ ေျပာလုိ႔ မရေသးဘူး။ ျပည္ထဲမွာ ရွိေနတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြရဲ႕ လြတ္လပ္စြာ ေရးသားႏုိင္ခြင့္ လြတ္လပ္စြာ သတင္း ရယူခြင့္ေတြနဲ႔ မျဖတ္ေတာက္ပဲနဲ႕ မိမိသတင္းေတြ မိမိတင္ျပခ်က္ေတြ လြတ္လပ္စြာ တင္ျပပုိင္ခြင့္ ရွိမွသာလ်င္ ဒါဟာ သတင္းစာ သတင္း လြတ္လပ္မႈ ျပည့္ျပည့္စံုစံု ရႏုိင္မယ္။
ကိုခိုင္ျမတ္ေက်ာ္ - အယ္ဒီတာ (နိရဥၥရာ သတင္းဌာန ဒကၠား၊ ဘဂၤလာေဒ့ခ်္)တိုင္းျပည္တိုင္းမွာ လြတ္လပ္စြာ ေရးသားထုတ္ေဖၚတင္ျပပိုင္ခြင့္ (Freedom of Expression) ရွိသင့္တယ္လို႕ ယူဆပါတယ္၊။ မီဒီယာနဲ႔ ပတ္သက္လာရင္လည္း ဒီအတိုင္းပါပဲ။ ၂ဝ၁ဝ ခုႏွစ္ ေရႊးေကာက္ပြဲၿပီးလို႕ တက္လာတဲ့ အစိုးရဟာ အနာဂတ္မွာ ျမန္မာႏိုင္ငံကို ဒီမိုကေရစီ လမ္းေၾကာင္းေပၚကို တင္ေပးမယ့္ အစိုးရ၊ ဒီမိုကေရစီကို ေလးစားအသိအမွတ္ျပဳတဲ့ အစိုးရ ဆုိရင္ေတာ့ မီဒီယာနဲ႕ သတင္းသမားေတြကို သူတို႕ လြတ္လပ္ခြင့္ ေပးပါလိမ့္မယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လည္း ဆိုေတာ့ သတင္းမီဒီယာ လြတ္လပ္ခြင့္ မရွိတဲ့ တိုင္းျပည္မွာ ဒီမိုကေရစီ မရွိႏိုင္သလို ဒီမိုကေရစီ မရွိတဲ့ တိုင္းျပည္ေတြမွာလည္း သတင္းမီဒီယာ လြတ္လပ္ခြင့္ဆိုတာ မရွိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ၂ဝ၁ဝ ခုႏွစ္ ေရႊးေကာက္ပြဲၿပီးလို႕ တက္လာတဲ့ အစိုးရဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံကို ဒီမုိကေရစီ လမ္းေၾကာင္းေပၚသို႔ ေရာက္ရွိေစလိုတယ္ဆိုရင္ သူတို႔ အေနနဲ႔ မီဒီယာေတြကို လြတ္လပ္ခြင့္ ေပးပါလိမ့္မယ္။